Bor

Ten artykuł dotyczy pierwiastka chemicznego. Zobacz też: inne znaczenia słowa "Bor".

Be – B – C   B Al       Układ okresowy
Nazwa, symbol, l.a.*	Bor, B, 5
Własności metaliczne	metaloid
Grupa, okres, blok	13 (IIIA), 2, p
Gęstość, twardość	2460 kg/m³, 9,3
Wygląd
Kolor	czarny błyszczący (krystaliczny) brązowy (amorficzny)
Masa atomowa	10,811 u
Promień atomowy (obl.)	85 (87) pm
Promień kowalencyjny	82 pm
Promień van der Waalsa	bd
Konfiguracja elektronowa	[He]2s²2p¹
e- na poziom energetyczny	2, 3
Stopień utlenienia	3
Własności kwasowe tlenków	lekko kwaśne
Struktura krystaliczna	trójskośna
Stan skupienia	stały
Temperatura topnienia	2349 K (2076 °C)
Temperatura wrzenia	4200 K (3927°C)
Objętość molowa	4,39×10-6 m³/mol
Ciepło parowania	489,7 kJ/mol
Ciepło topnienia	50,2 kJ/mol
Ciśnienie pary nasyconej	0,348 Pa (2573 K)
Prędkość dźwięku	16200 m/s (293,15 K)
Elektroujemność	2,04 (Pauling) 2,01 (Allred)
Ciepło właściwe	1026 J/(kg*K)
Przewodność właściwa	1,0×10-4 S/m
Przewodność cieplna	27,4 W/(m*K)
I Potencjał jonizacyjny	800,6 kJ/mol
II Potencjał jonizacyjny	2427,1 kJ/mol
III Potencjał jonizacyjny	3659,7 kJ/mol
IV Potencjał jonizacyjny	25025,8 kJ/mol
V Potencjał jonizacyjny	32826,7 kJ/mol
izotop wyst. o.p.r s.r. e.r. MeV p.r. 8B {syn.} 772 ms β+ 15 8Be 9B {syn.} 850 ms α   5Li 10B 19,9% stabilny izotop z 5 neutronami 11B 80,1% stabilny izotop z 6 neutronami
Tam, gdzie nie jest zaznaczone inaczej, użyte są jednostki SI i warunki normalne.
*Wyjaśnienie skrótów: l.a.=liczba atomowa wyst.=występowanie w przyrodzie, o.p.r.=okres połowicznego rozpadu, s.r.=sposób rozpadu, e.r.=energia rozpadu, p.r.=produkt rozpadu

Bor (B, łac. borum) jest pierwiastkiem chemicznym, o właściwościach typowego niemetalu. W naturze nigdy nie występuje jako wolny pierwiastek, jego głównym źródłem jest boraks.

Bor posiada kilka odmian alotropowych:

• bor amorficzny – posiadający brązowy kolor,
• bor krystaliczny – czarny, bardzo twardy (twardość 9.3 w skali Mohsa). Bor krystaliczny jest słabym przewodnikiem prądu elektrycznego.

Bor w postaci wolnego pierwiastka stosuje się jako domieszkę do półprzewodników, natomiast związki boru znajdują zastosowanie w postaci lekkich materiałów, nietoksycznych środków owadobójczych i konserwantów oraz odczynników dla syntezy chemicznej.

Bor, będąc pierwiastkiem śladowym, jest niezbędny dla roślin i zwierząt.

Stabilne izotopy to ¹⁰B oraz ¹¹B. Czysty bor został wyizolowany w 1808 r. jednocześnie przez trzech chemików: Humphry Davy, Joseph Louis Gay-Lussac i Louis Jacques Thénard.

Występowanie

Zawartość w górnych warstwach Ziemi wynosi 0,0009%. Ważniejsze minerały boru to: boraks, kernit, kolemanit i aszaryt.

Z punktu widzenia odżywiania, bogatym źródłem boru są świeże warzywa i owoce, a wśród tych ostatnich przede wszystkim orzechy.

Związki

Związki boru to: borowodory, borki, borany, kwas borowy, iminoborany.

Znaczenie biologiczne

Bor jest niezbędny do prawidłowego wzrostu roślin. Odpowiada za transport związków organicznych w łyku (głównie cukrów), wpływa na prawidłowy wzrost łagiewki pyłkowej (jego brak powoduje zahamowanie jej wzrostu), wpływa na wytworzenie elementów płciowych u roślin. Jest pierwiastkiem, który bardzo trudno przemieszcza się w roślinie. Jego niedobór może powodować zgorzel liści sercowych i suchą zgniliznę korzeni buraka.

Bor ma również wpływ na organizm człowieka, przede wszystkim na jego kościec. Przypuszcza się, iż jest niezbędny do prawidłowej gospodarki wapniowej organizmu. Razem z wapniem, magnezem i witaminą D reguluje metabolizm, wzrost, rozwój tkanki kostnej.

Jego niedobór powoduje utratę wapnia i demineralizację kości.

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Bor

Pierwiastki chemiczne

(Ac) aktyn · (Am) ameryk · (Sb) antymon · (Ar) argon · (As) arsen · (At) astat · (N) azot · (Ba) bar · (Bk) berkel · (Be) beryl · (Bi) bizmut · (Bh) bohr · (B) bor · (Br) brom · (Ce) cer · (Cs) cez · (Cl) chlor · (Cr) chrom · (Sn) cyna · (Zn) cynk · (Zr) cyrkon · (Ds) darmsztadt · (Db) dubn · (Dy) dysproz · (Es) einstein · (Er) erb · (Eu) europ · (Fm) ferm · (F) fluor · (P) fosfor · (Fr) frans · (Gd) gadolin · (Ga) gal · (Ge) german · (Al) glin · (Hf) hafn · (Hs) has · (He) hel · (Ho) holm · (In) ind · (Ir) iryd · (Yb) iterb · (Y) itr · (I) jod · (Cd) kadm · (Cf) kaliforn · (Cm) kiur · (Co) kobalt · (Kr) krypton · (Si) krzem · (Xe) ksenon · (La) lantan · (Li) lit · (Lr) lorens · (Lu) lutet · (Mg) magnez · (Mn) mangan · (Mt) meitner · (Md) mendelew · (Cu) miedź · (Mo) molibden · (Nd) neodym · (Ne) neon · (Np) neptun · (Ni) nikiel · (Nb) niob · (No) nobel · (Pb) ołów · (Os) osm · (Pd) pallad · (Pt) platyna · (Pu) pluton · (Po) polon · (K) potas · (Pr) prazeodym · (Pm) promet · (Pa) protaktyn · (Ra) rad · (Rn) radon · (Re) ren · (Rh) rod · (Rg) roentgen · (Hg) rtęć · (Rb) rubid · (Ru) ruten · (Rf) rutherford · (Sm) samar · (Sg) seaborg · (Se) selen · (S) siarka · (Sc) skand · (Na) sód · (Ag) srebro · (Sr) stront · (Tl) tal · (Ta) tantal · (Tc) technet · (Te) tellur · (Tb) terb · (O) tlen · (Th) tor · (Tm) tul · (Ti) tytan · (Uub) ununbium · (Uuh) ununhexium · (Uuo) ununoctium · (Uup) ununpentium · (Uuq) ununquadium · (Uut) ununtrium · (U) uran · (V) wanad · (Ca) wapń · (C) węgiel · (H) wodór · (W) wolfram · (Au) złoto · (Fe) żelazo

---

Pierwiastki niezsyntezowane: (Uus) ununseptium · (Uue) ununennium · (Ubn) unbinilium · (Ubu) unbiunium · (Ubb) unbibium · (Ubt) unbitrium