Gwiezdne wojny

Article on other languages:

• حرب_النجوم_(فيلم)
• Star_Wars
• Star_Wars
• Междузвездни_войни
• La_Guerra_de_les_Galàxies
• Star_Wars
• Star_Wars
• Star_Wars
• Star_Wars
• Star_Wars
• Ο_Πόλεμος_των_Άστρων
• Star_Wars
• Star_Wars
• Star_Wars
• جنگ_ستارگان
• La_Guerre_des_étoiles
• Star_Wars
• Star_Wars
• Star_Wars
• 스타워즈
• Zvjezdani_ratovi
• Star_Wars
• Star_Wars
• Star_Wars
• Guerre_Stellari
• מלחמת_הכוכבים
• Bella_Stellaria
• Zvaigžņu_kari
• Žvaigždžių_karai
• Csillagok_háborúja
• സ്റ്റാര്‍_വാര്‍സ്
• Star_Wars
• Star_Wars
• スター・ウォーズ
• Star_Wars
• Star_Wars
• Star_Wars
• Star_Wars
• Războiul_stelelor_(film)
• Звёздные_войны
• Star_Wars
• Star_Wars
• Star_Wars
• Hviezdne_vojny_(kult)
• Vojna_zvezd
• Gwjezdne_wojny
• Звездани_ратови
• Tähtien_sota
• Stjärnornas_krig
• Star_Wars
• ஸ்டார்_வார்ஸ்
• สตาร์_วอร์ส
• Chiến_tranh_giữa_các_vì_sao
• Yıldız_Savaşları_(film)
• Зоряні_війни
• 星際大戰

Ten artykuł dotyczy filmu. Zobacz też: nazwa systemu obronnego USA: Wojny Gwiezdne.

Logo serii Gwiezdne wojny

Gwiezdne wojny (ang. Star Wars) – tytuł serii filmów science fiction/fantasy (w ang.: space opera, science fantasy) George’a Lucasa, oraz innych produktów związanych ze światem stworzonym w filmie: wydawnictw literackich, komiksów, gier fabularnych, gier komputerowych itp.

Trzonem świata Gwiezdnych wojen pozostaje sześć pełnometrażowych filmów kinowych zgrupowanych w dwie trylogie. Filmy te, wg kolejności powstawania, to:

1. Gwiezdne wojny: część IV - Nowa nadzieja (premiera w USA 25 maja 1977)
2. Gwiezdne wojny: część V - Imperium kontratakuje (21 maja 1980)
3. Gwiezdne wojny: część VI - Powrót Jedi (25 maja 1983)
4. Gwiezdne wojny: część I - Mroczne widmo (19 maja 1999)
5. Gwiezdne wojny: część II - Atak klonów (16 maja 2002)
6. Gwiezdne wojny: część III - Zemsta Sithów (19 maja 2005)

Czas i miejsce akcji

Zdanie Dawno, dawno temu w odległej galaktyce.... rozpoczynające każdy z filmów jest jedyną wskazówką co do miejsca i czasu akcji w stosunku do naszej rzeczywistości. Wydarzenia pokazane w filmach są mitami przeszłości, na wzór fabuły starożytnych eposów o herosach. George Lucas pozostawił tę kwestię do interpretacji.

Opisana dotychczas we wszelkich źródłach historia świata Gwiezdnych wojen sięga ponad 25 000 lat wstecz w stosunku do akcji obu trylogii, która to rozciąga się na przestrzeni dwóch pokoleń.

Późniejsze powieści (np. seria Nowa era Jedi) rozszerzają miejsce akcji Gwiezdnych wojen, ponieważ obca rasa zwana Yuuzhan Vong przybywa z innej galaktyki. Praktycznie wszystkie gatunki obcych istot we wcześniejszych filmach i książkach pochodziły z tej samej galaktyki, o której jest mowa w zdaniu początkowym filmów z serii – jeśli nie liczyć sporadycznych przypadków istot "z innego wymiaru".

Filmy

Historia

Pomysł Gwiezdnych wojen powstał we wczesnych latach 70. i w tym czasie był wielokrotnie zmieniany. Oryginalny film Gwiezdne wojny (jeszcze bez podtytułu Epizod IV: Nowa nadzieja, który dodano w 1980 roku) miał premierę w 1977 roku, ale rok wcześniej wydano adaptację książkową. Premiera szóstego filmu (w kolejności kręcenia), czyli Zemsty Sithów, odbyła się 19 maja 2005.

Według niektórych relacji (niektóre wypowiedzi Lucasa i jego współpracowników w wywiadach prasowych) początkowo powstać miało dwanaście filmów^{[potrzebne źródło]}. Później twierdzono, że dziewięć filmów w trzech trylogiach - ostatnia z nich (części VII, VIII, IX) miałaby opowiadać o upadku Imperium i zakończeniu wojny^{[potrzebne źródło]}. George Lucas zapowiedział jednak, że po epizodzie III opowieść stanowi zamkniętą całość i nie powstanie już więcej filmów z cyklu^{[potrzebne źródło]}.

Zarys fabuły

Uwaga! W dalszej części artykułu znajdują się szczegóły fabuły lub zakończenia utworu.

Nowa trylogia (części I, II i III) ukazuje wydarzenia poprzedzające galaktyczną wojnę domową, czyli upadek Republiki i powstanie Imperium, od bitwy o Naboo do zakończenia wojen klonów. Te konflikty były potajemnie inicjowane kierowane przez Sithów pod przywództwem Dartha Sidiousa, który kontrolował obie ich strony (Republikę jako Kanclerz Palpatine, siły Separatystów jako Darth Sidious). Prequele skupiają się na historii wzlotu i upadku Anakina Skywalkera, który zostaje Jedi, ale stopniowo stacza się w otchłań Ciemnej Strony Mocy. Staje się Darthem Vaderem, prawą ręką Imperatora Palpatine’a.

Stara trylogia (części IV, V i VI) opowiada o galaktycznej wojnie domowej, w której Sojusz Rebeliantów walczy z Imperium Galaktycznym w epickiej rozgrywce między dobrem i złem. Młody Luke Skywalker uczy się, aby zostać ostatnim (i pierwszym z nowej generacji) rycerzem Jedi. Ma być jedyną osobą zdolną pokonać Dartha Vadera, Mrocznego Lorda Sithów oraz jego pana, Imperatora Palpatine’a - Dartha Sidiousa. Na koniec części VI Darth Vader zabija Imperatora i umiera jako Anakin Skywalker - Jedi.

Tu kończą się szczegóły fabuły lub zakończenia utworu.

Miejsce w kulturze

Filmy czerpią bardzo wiele z archetypowych postaci i motywów obecnych w klasycznej literaturze. Oparte są one na koncepcji Mocy – energii, która może być kontrolowana przez kogoś obdarzonego wrodzoną zdolnością, oraz odpowiednio wytrenowanego aby móc z niej korzystać. Moc może być użyta aby przesuwać przedmioty, czytać i kontrolować myśli, a nawet wpływać na przebieg bitew. Można się tu dopatrzyć pewnych inspiracji mitologią hinduską (Brahman). W Galaktyce istnieje zakon Jedi - światłych rycerzy Jasnej Strony Mocy, stojących na straży pokoju. Wielu upadłych Jedi, którzy opuścili zakon pogrążyło się w chaosie. Mroczni Jedi utworzyli w zamierzchłych czasach imperium Sithów, w którym tworzyła się kultura adeptów Ciemnej Strony. Po jego unicestwieniu, ostatni lordowie Sith "w ukryciu" czekali na odpowiednią chwilę, by znów zawładnąć galaktyką (rządy Imperatora).

Akcja toczy się Dawno, dawno temu, w odległej galaktyce... Zdanie to pojawia się na początku każdej z części filmu oraz w wielu nawiązaniach. Sentencja ta stała się elementem ogólnoświatowej pop-kultury. Budzi jednocześnie skojarzenia z antyczną epiką heroiczną.

Nawiązania w kulturze masowej

Popularność sagi George’a Lucasa jest zjawiskiem na skalę światową. Jest to fenomen: kinematograficzny, techniczny ale też np. socjologiczny. Gwiezdne wojny są wyjątkowo silnie zakorzenione w kulturze masowej, trudno jest zliczyć nawiązania do tych filmów George’a Lucasa np. w pop kulturze.

Polityka

Jednym z najczęściej wspominanych nawiązań jest nazwa systemu obronnego USA: Wojny Gwiezdne, któremu nazwę nadał prezydent Ronald Reagan. W 1983 komunistyczny reżim ZSRR został natomiast przez niego określony mianem imperium zła^{[potrzebne źródło]}.

Do motywów i postaci z Gwiezdnych wojen nawiązują także wypowiedzi polskich polityków (np. Tomasz Nałęcz w 2003 w wywiadzie dla radia RMF FM nazwał autorów propozycji korupcyjnej złożonej Adamowi Michnikowi "Imperium zła", i stwierdził, że Lord Vader się zaniepokoił działaniami komisji śledczej^{[potrzebne źródło]}).

Główne motywy i interpretacje

Gwiezdne wojny przedstawiają samoniszczącą naturę gniewu i nienawiści. Określają to słowa Yody: strach prowadzi do gniewu, gniew prowadzi do nienawiści, nienawiść prowadzi do cierpienia, cierpienie prowadzi na Ciemną Stronę mocy.. Zło ma podstawy psychologiczne, a nienawiść rodzi się w człowieku w wyniku cierpienia, jakiego ów człowiek doświadcza. Anakin-Vader w dzieciństwie był pogardzanym niewolnikiem, nigdy nie miał ojca i wcześnie oddzielony został od matki, której późniejszej tragicznej śmierci nie mógł przez to zapobiec. Równocześnie młodzieniec kuszony jest przez zło (uosabiane przez mroczną postać Dartha Sidiousa), które odwołuje się do jego ambicji i podsyca je, aby ostatecznie zawrzeć "szatański pakt" - poddanie się mu za cenę zaspokojenia własnych pragnień i posiadania wszechmocy, która okazuje się złudna.

Dobro i Zło są w "Gwiezdnych Wojnach" przedstawione jednoznacznie, jednak nie oznacza to, że opisywany świat jest czarno-biały: nawet Jedi (w tym Yoda) mają swoje słabości. Nawet Vader nie jest w istocie złem, a tylko dobrem, które uległo powabom zła. Gwiezdne wojny to opowieść o sile tkwiącej w miłości: to, czego nie mogli dokonać najwięksi i najpotężniejsi Rycerze Jedi - pokonanie Sithów - dokonuje się dzięki miłości syna do ojca oraz ojca do syna. Opowieść zestawia też dwa rodzaje "miłości": egoistyczną, wpychającą Anakina w objęcia Ciemnej Strony, oraz altruistyczną, która doprowadza do jego ostatecznego ocalenia.

Gwiezdne wojny to także analiza mechanizmu narodzin systemów autorytarnych i totalitarnych. Republika przechodzi głęboki kryzys i przestaje spełniać swoje funkcje. Panuje upadek moralny i korupcja. W tych warunkach przekupstwem, terrorem i oszustwami władzę zdobywają lordowie Sithów. Anakin Skywalker symbolizuje prominentów takiego reżimu: wierzy w zakłamaną ideologię i to, iż makiawelistycznymi metodami da się osiągnąć utopijne cele (Palpatine wmawia mu, że razem zaprowadzą w Galaktyce powszechną szczęśliwość i wieczny pokój). Wygórowane ambicje mieszają się w nim ze szczerą chęcią niesienia pomocy innym: tak rodzi się Darth Vader. Staje się tym, kim jest, paradoksalnie również dlatego, że chce wybawić ludzi od nieszczęścia.

Istnieje także antytechnologiczna interpretacja. Prymitywne ludy Ewoków i Gungan pokonują wrogów wyposażonych w nowoczesną broń. Bywa to także interpretowane jako rozrachunek Lucasa z zakończoną na krótko przed rozpoczęciem zdjęć do pierwszej trylogii wojną w Wietnamie^{[potrzebne źródło]}.

Podobieństwa między poszczególnymi filmami

Jest kilka powtarzających się elementów, które łączą starą i nową trylogię.

• tytuły odpowiadających sobie filmów: Mroczne widmo - Nowa nadzieja, Atak klonów - Imperium kontratakuje, Zemsta Sithów - Powrót Jedi
• w pierwszych częściach trylogii (epizody I i IV) mistrz głównego bohatera ginie (Qui-Gon Jinn, Obi-Wan)
• w drugich częściach (epizody II i V) główna postać traci swoją prawą dłoń (Anakin, Luke)
• w częściach trzecich (epizody III i VI) bohater walczy z uczniem Palpatine’a zanim dojdzie do walki z nim samym. Części te pokazują też armie włochatych leśnych stworzeń (Wookiee i Ewoki)
• po zakończeniu kilku pojedynków przegrany spada w głęboką otchłań (Darth Maul w epizodzie I; Mace Windu w III; Luke Skywalker w epizodzie V oraz Imperator w epizodzie VI)
• we wszystkich filmach pojawia się sentencja Mam co do tego złe przeczucia (ang. I have a bad feeling about this), wypowiadana za każdym razem przez inną postać (wyjątkiem są epizody I i III gdzie tę kwestię wypowiada Obi-Wan)
• w pierwszych częściach trylogii (epizody I i IV) kluczowi bohaterowie (Anakin, Luke) nie są ukazani jako uczniowie Jedi, tylko jako zwykli śmiertelnicy. Z kolei w drugich częściach (II i V) bohaterowie działają nierozważnie i ponoszą porażkę (Anakin pokonany przez Dooku; Luke pokonany przez Vadera). W ostatnich częściach bohaterowie posiadają ogromne umiejętnosci posługiwania sie Mocą (Anakin przeszedł na Ciemną Stronę po tym jak został mianowany członkem rady Jedi)
• Pierwsza scena każdego z filmów przedstawia przelatujący statek kosmiczny: w epizodach 1-3 jest to jednostka republikańska, w 4-6 natomiast - Gwiezdny Niszczyciel (do motywu tego nawiązują książki Timothy'ego Zahna, które również zaczynają się taką sceną)
• w drugich częściach trylogii (II i V) w wielkich bitwach (bitwa na Geonosis, bitwa na Hoth) zostały zastosowane wielonożne maszyny kroczące
• w III i VI części Darth Sidious dąży do zabicia starego ucznia przez nowego (Dooku przez Anakina w III oraz Vadera przez Luke'a w VI)
• W ostatnich częściach (III i VI) następuje zmiana stron Mocy przez Anakina Skywalkera (w III przechodzi na Ciemną Stronę, a w VI znów powraca na Jasną Stronę)
• w pierwszych częściach trylogii (I i IV) główni bohaterowie notują wielkie sukcesy w czasie bitew w przestrzeni kosmicznej - Anakin niszczy stację dowodzenia robotami, a Luke Gwiazdę Śmierci
• w ostatnich częściach trylogii (III i VI) Palpatine siedzi w fotelu, za którym, przez wielkie okno, widać kosmiczną bitwę.
• w pierwszych częściach (I i IV) głównego bohatera (I-Anakin, IV-Luke) poznajemy na planecie Tatooine.
• wszystkie sześć części miało premierę w maju, a odstępy pomiędzy premierami poszczególnych części danej trylogii to równe 3 lata
• w drugich częściach obu trylogii (II i V) nie ma żadnej większej, porównując do innych, kosmicznej bitwy. Natomiast w obu częściach w kosmosie blisko miejsca akcji (planety) znajduje się flota złych
• w częściach trzecich i pierwszych (I, III, IV, VI) można obejrzeć wielkie bitwy kosmiczne, lecz w pierwszych częściach, w bitwach flota "dobrych" składa się z myśliwców (I-Myśliwce Naboo , IV- X-Wingi)
• w ostatnich częściach obu trylogii flota dobrych składa się już z okrętów liniowych
• jedynymi postaciami które wystąpiły we wszystkich filmach i nie zginęły pod koniec są R2-D2 i C3PO

Expanded Universe

Expanded Universe (EU), czyli z ang. rozszerzony wszechświat, obejmuje wszystkie oficjalnie licencjonowane materiały poza obiema filmowymi trylogiami. Są to książki, komiksy, gry komputerowe i fabularne oraz inne rodzaje wydawnictw. EU zapoczątkowany został książką Spotkanie na Mimban napisaną przez Alana Deana Fostera w 1978 roku. Expanded Universe obejmuje okres daleko wybiegający poza ramy filmów, bardzo rozbudowując historię Galaktyki. Książki najczęściej skupiają się na wydarzeniach poprzedzających lub następujących bezpośrednio po akcji filmów.

EU wprowadza wiele nowych postaci. Są nimi np. bliźniaki Jaina i Jacen Solo, Mara Jade oraz taktyczny geniusz Wielki Admirał Thrawn.

W EU Imperium zniewala obce gatunki, ponieważ Palpatine, jego poplecznicy oraz duża część urzędników i wojskowych są ksenofobami. Pomysł ten został wyraźnie zaznaczony dopiero w adaptacji książkowej Zemsty Sithów. Koncepcja zniewolenia obcych ras jest analogią do rasizmu.

Adaptacja radiowa

Radiowa adaptacja Gwiezdnych wojen została wyemitowana w amerykańskim National Public Radio w 1981 roku. Potem kolejno przedstawiono nagrania dwóch pozostałych części. Scenariusze były stworzone przez pisarza science-fiction Briana Delaya, który także napisał serię książek o przygodach Hana Solo.

Filmy fabularne

• The Star Wars Holiday Special (1978)
• Przygoda wśród Ewoków (The Ewok Adventure: Caravan of Courage) (1984)
• Ewoki: Bitwa o Endor (Ewoks: Battle for Endor) (1985)

Filmy animowane

• Gwiezdne Wojny: Wojny Klonów (Star Wars: The Clone Wars) (2008)

Seriale telewizyjne

• Untitled Star Wars TV Series (2009)

Seriale telewizyjne - animowane

• Ewoki (Ewoks) (1985-1987)
• Droidy (Droids) (1985-1986)
• Gwiezdne Wojny: Wojny Klonów (Star Wars: Clone Wars) (2003-2005)
• Gwiezdne wojny: Wojny klonów (2008-)

W oparciu o Gwiezdne wojny powstały trzy seriale animowane. Nadawanie pierwszych dwóch rozpoczęto w 1985, a Wojen klonów w 2003 roku. Ewoki przedstawiają przygody tytułowych stworzeń poprzedzające Powrót Jedi. Droidy natomiast opowiadają o wydarzeniach, w których biorą udział C-3PO i R2-D2 pomiędzy Zemstą Sithów i Nową nadzieją. Wojny Klonów pokazują przygody rycerzy Jedi podczas wojny przeciwko Konfederacji Niezależnych Systemów - akcja tego serialu rozgrywa się w okresie pomiędzy Atakiem klonów a Zemstą Sithów

Książki

Zasugerowano, aby ta sekcja została przeniesiona do nowego artykułu nazwanego Spis książek z serii Gwiezdne Wojny. (dyskusja)

Lista książek wydanych w Polsce.

Komiksy wydane w Polsce

• Mroczne Imperium (Dark Empire) 1-3 (TM-Semic 1997)
• Mroczne Imperium II (Dark Empire II) 1-3 (polska numeracja jako 4-6; TM-Semic 1997)
• Gwiezdne Wojny - komiks (miesięcznik, kompilacje po kilka komiksów) 1-5/1999, 1-6/2000 (Egmont)
• Mroczne Widmo (The Phantom Menace) (Egmont 1999)
• Opowieści Jedi (Tales of the Jedi) (Egmont):

1. Złoty wiek Sith (Golden Age of the Sith) 1-2 (Egmont 2000)
2. Upadek Imperium Sith (The Fall of the Sith Empire) (Egmont)

• Atak Klonów (Attack of the Clones) (Egmont 2002)
• Trylogia Thrawna (Thrawn Trilogy) (Amber):

1. Dziedzic Imperium (Heir to the Empire) (Amber)
2. Ciemna Strona Mocy (Dark Force Rising) (Amber)
3. Ostatni Rozkaz (The Last Command) (Amber)

• Karmazynowe Imperium (Crimson Empire) (Egmont)
• Karmazynowe Impeium II: Rada w krwi (Crimson Empire II: Council of Blood) (Egmont)
• Jango Fett (Amber)
• Zam Wesell (Amber 2002)
• Ciemność I, II (Darkness) (Amber komiks 2003)
• Związek I, II (Union) (Amber komiks 2004)
• Republika (Republic) 67 (Mandragora 2005)
• Obsesja (Obsession) 1-5 (Mandragora 2005)
• Tag & Bink kopnęli w kalendarz (Tag & Bink Are dead - Issue 1) 8/05 (Mandragora 2005)
• Więzy krwi, wojny klonów (Republic - issue #64: bloodlines) (Mandragora 2005)
• Tag & Bink kopnęli w kalendarz II (Tag & Bink Are dead - Issue 2) 1/06 (Mandragora 2006)
• "Generał" Skywalker (Empire #27: "General" Skywalker) 1-2 (Mandragora 2006)
• Star Wars Komiks (miesięcznik, kompilacje po kilka komiksów) (Egmont, od 2008)
• Dziedzictwo: Złamany (Legacy: Broken) (Egmont 2008)
• Dziedzictwo: Kawałki (Legacy: Shards) (Egmont 2008)

Gry komputerowe

• Battle for Naboo
• Battlefront
• Battlefront 2
• Bounty Hunter
• Dark Forces
• Dark Forces II: Jedi Knight
• Empire at War
• Empire at War: Forces of Corruption
• Episode I Racer
• Force Commander
• The Force Unleashed
• Galactic Battlegrounds
• LEGO Star Wars: The Video Game
• LEGO Star Wars II: The Original Trilogy
• LEGO Star Wars: The Complete Saga
• Galactic Battlegrounds: Clone Campaings
• Galaxies
• Galaxies: Jump To Lightspeed
• Galaxies: Rage Of Wookies
• Jedi Knight: Mysteries of the Sith (rozwinięcie DF2: Jedi Knight)
• Jedi Knight II: Jedi Outcast
• Jedi Knight: Jedi Academy (następca JK2)
• Knights of the Old Republic
• Knights of the Old Republic II: The Sith Lords
• Lego Star Wars
• Lego Star Wars II: The Original Trilogy
• Rebellion
• Republic Commando
• Rogue Squadron
• Rogue Squadron 2
• Rogue Squadron 3
• Shadows of the Empire
• Star Wars Chess
• Star Wars the Phantom Manace
• Star Wars: Force Unleashed
• Star Wars: The Old Republic
• Super Star Wars
• TIE Fighter
• TIE Fighter: Defender of the Empire
• X-Wing
• X-Wing: B-Wing
• X-Wing: Imperial Pursuit
• X-Wing Alliance
• X-Wing vs TIE Fighter
• X-Wing vs TIE Fighter: Balance of Power
• Yoda Stories

Gry nieoficjalne, stworzone przez fanów:

• Star Wars Combine
• Galaxy
• SWMUD (MUD)
• XvT Lite
• The battle of Yavin
• The battle of Endor

Postacie

Główne

Anakin Skywalker  | C-3PO  | Chewbacca  | Qui-Gon Jinn  | Darth Sidious(Imperator)  | Darth Tyranus  | Darth Vader  | Generał Grievous  | Han Solo  | Księżniczka Leia  | Luke Skywalker  | Obi-Wan Kenobi  | Padmé Amidala  | Palpatine  | R2-D2  | Yoda

Drugoplanowe

Admirał Ackbar  | Admirał Piett  | Bail Organa  | Boba Fett  | Jabba the Hutt  | Jango Fett  | Lando Calrissian  | Mace Windu  | Mon Mothma  | Darth Maul  | Wielki Moff Tarkin  | Wicket  | Wedge Antilles  | Tarfful  | Finis Valorum  | Jar Jar Binks  | Szturmowcy imperium  | Klony Wielkiej Armii Republiki  | Kit Fisto

Frakcje

Republika Galaktyczna | Imperium Galaktyczne | Jedi | Sithowie | Sojusz Rebeliantów | Nowa Republika | Konfederacja Niezależnych Systemów | Czarne Słońce | Federacja Handlowa | Mandalorianie | Chissowie | Yuuzhan Vongowie

Zobacz też

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Gwiezdnych wojen

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Gwiezdne wojny

Zobacz Wikiprojekt:
Gwiezdne wojny

Portal:
Gwiezdne wojny

• Gwiezdne wojny (gra fabularna)
• Chronologia Gwiezdnych wojen
• Galaktyka Gwiezdnych wojen
• Postacie z cyklu Gwiezdne wojny

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona Sagi (en)
• Wookieepedia - encyklopedia Gwiezdnych wojen oparta o mechanizm MediaWiki (en)
• Biblioteka Ossus - polska encyklopedia Gwiezdnych wojen oparta o mechanizm MediaWiki (pl)
• Gwiezdne wojny w Bibliotece Ossus (pl)