Hafn

Article on other languages:

• Hafnium
• هافنيوم
• হ্যাফনিয়াম
• Гафній
• Hafnijum
• Hafni
• Hafnium
• Afniu
• Hafnium
• Hafnium
• Hafnium
• Άφνιο
• Hafnium
• Hafnio
• Hafnio
• Hafnio
• هافنیوم
• Hafnium
• Afni
• Hafnium
• Hafnio
• 하프늄
• Հաֆնիում
• Hafnij
• Hafnio
• Hafnium
• Hafnín
• Afnio
• הפניום
• Hafnium
• Hafni
• Hafniyûm
• Hafnium
• Hafnijs
• Hafnium
• Hafnis
• jinmrxafni
• Hafnium
• ഹാഫ്നിയം
• हाफ्नियम
• Hafnium
• ハフニウム
• Hafnium
• Hafnium
• Hafnium
• Háfnio
• Гафний
• Hafniumi
• Hafnium
• Hafnium
• Hafnij
• Хафнијум
• Hafnijum
• Hafnium
• Hafnium
• แฮฟเนียม
• Hafni
• Hafniyum
• Гафній
• 铪

Lu - Hf - Ta Zr Hf Rf       Układ okresowy
Nazwa, symbol, l.a.*	Hafn, Hf, 72
Własności metaliczne	metal przejściowy
Grupa, okres, blok	4 (IVB), 6, d
Gęstość, twardość	13310 kg/m3, 5,5
Wygląd
Kolor	srebrzysty
Masa atomowa	178,49 u
Promień atomowy (obl.)	155 (208) pm
Promień kowalencyjny	150 pm
Promień van der Waalsa	bd
Konfiguracja elektronowa	[Xe]4f145d²6s²
e- na poziom energetyczny	2, 8, 18, 32, 10, 2
Stopień utlenienia	4
Własności kwasowe tlenków	amfoteryczne
Struktura krystaliczna	heksagonalna
Stan skupienia	stały
Temperatura topnienia	2506 K (2233 °C)
Temperatura wrzenia	4876 K (4603°C)
Objętość molowa	13,44×10-6 m³/mol
Ciepło parowania	575 kJ/mol
Ciepło topnienia	24,06 kJ/mol
Ciśnienie pary nasyconej	1,13×10-3 Pa (2500 K)
Prędkość dźwięku	3010 m/s (293,15 K)
Elektroujemność	1,3 (Pauling) 1,23 (Allred)
Ciepło właściwe	140 J/(kg*K)
Przewodność właściwa	3,12×106 S/m
Przewodność cieplna	23 W/(m*K)
I Potencjał jonizacyjny	658,5 kJ/mol
II Potencjał jonizacyjny	1440 kJ/mol
III Potencjał jonizacyjny	2250 kJ/mol
IV Potencjał jonizacyjny	3216 kJ/mol
izotop wyst. o.p.r. s.r. e.r. MeV p.r. 172Hf {syn.} 1,87 lat w.e. 0,350 172Lu 174Hf 0,162% 2×1015 lat α 2,495 170Yb 176Hf 5,206% stabilny izotop z 104 neutronami 177Hf 18,606% stabilny izotop z 105 neutronami 178Hf 27,297% stabilny izotop z 106 neutronami 179Hf 13,269% stabilny izotop z 107 neutronami 180Hf 35,1% stabilny izotop z 108 neutronami 181Hf {syn.} 42,4 dni β- 1,027 181Ta 182Hf {syn.} 9×106 lat β- 0,373 182Ta
Tam, gdzie nie jest zaznaczone inaczej, użyte są jednostki SI i warunki normalne.
*Wyjaśnienie skrótów: l.a.=liczba atomowa wyst.=występowanie w przyrodzie, o.p.r.=okres połowicznego rozpadu, s.r.=sposób rozpadu, e.r.=energia rozpadu, p.r.=produkt rozpadu, w.e.=wychwyt elektronu

Hafn (Hf, łac. hafnium) - pierwiastek chemiczny, metal przejściowy. Nazwa pochodzi od łacińskiej nazwy Kopenhagi (Hafnia), gdzie został odkryty.

Odkrywcami hafnu są György von Hevesy z Węgier i Dirk Coster z Holandii. Został odkryty w roku 1923.

Hafn występuje w przyrodzie zawsze wspólnie z bardzo podobnym do niego pod względem chemicznym cyrkonem. W związku z tym niemal niemożliwe jest wyizolowanie próbki jednego pierwiastka bez domieszki drugiego. Zawierający 2% cyrkonu hafn uważany jest za bardzo czysty, podobna tolerancja obowiązuje dla cyrkonu. Hafn występuje w skorupie ziemskiej w ilości 5,3 ppm. Jego najważniejszym minerałem jest alwit (Hf,Th,Zr)SiO₄ ∙ xH₂O. Węglik hafnu HfC posiada bardzo wysoką temperaturę topnienia, powyżej 3890°C, a stop węgliku hafnu i węgliku tantalu (Ta₄HfC₅), posiada jedną z najwyższych znanych temperaturę topnienia 4215°C (7619°F).

Zastosowanie

Hafn jest wykorzystywany w nowej rodzinie procesorów Intela Penryn (technologia 45 nm), jako izolacja tranzystorów pozwalająca zachować poprawność obliczeń. Stosowanie hafnu zapobiega "wyciekaniu" elektronów, w odróżnieniu do standardowych warstw bramki z dwutlenku krzemu.^[1]

Przypisy

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Hafn

Pierwiastki chemiczne

(Ac) aktyn · (Am) ameryk · (Sb) antymon · (Ar) argon · (As) arsen · (At) astat · (N) azot · (Ba) bar · (Bk) berkel · (Be) beryl · (Bi) bizmut · (Bh) bohr · (B) bor · (Br) brom · (Ce) cer · (Cs) cez · (Cl) chlor · (Cr) chrom · (Sn) cyna · (Zn) cynk · (Zr) cyrkon · (Ds) darmsztadt · (Db) dubn · (Dy) dysproz · (Es) einstein · (Er) erb · (Eu) europ · (Fm) ferm · (F) fluor · (P) fosfor · (Fr) frans · (Gd) gadolin · (Ga) gal · (Ge) german · (Al) glin · (Hf) hafn · (Hs) has · (He) hel · (Ho) holm · (In) ind · (Ir) iryd · (Yb) iterb · (Y) itr · (I) jod · (Cd) kadm · (Cf) kaliforn · (Cm) kiur · (Co) kobalt · (Kr) krypton · (Si) krzem · (Xe) ksenon · (La) lantan · (Li) lit · (Lr) lorens · (Lu) lutet · (Mg) magnez · (Mn) mangan · (Mt) meitner · (Md) mendelew · (Cu) miedź · (Mo) molibden · (Nd) neodym · (Ne) neon · (Np) neptun · (Ni) nikiel · (Nb) niob · (No) nobel · (Pb) ołów · (Os) osm · (Pd) pallad · (Pt) platyna · (Pu) pluton · (Po) polon · (K) potas · (Pr) prazeodym · (Pm) promet · (Pa) protaktyn · (Ra) rad · (Rn) radon · (Re) ren · (Rh) rod · (Rg) roentgen · (Hg) rtęć · (Rb) rubid · (Ru) ruten · (Rf) rutherford · (Sm) samar · (Sg) seaborg · (Se) selen · (S) siarka · (Sc) skand · (Na) sód · (Ag) srebro · (Sr) stront · (Tl) tal · (Ta) tantal · (Tc) technet · (Te) tellur · (Tb) terb · (O) tlen · (Th) tor · (Tm) tul · (Ti) tytan · (Uub) ununbium · (Uuh) ununhexium · (Uuo) ununoctium · (Uup) ununpentium · (Uuq) ununquadium · (Uut) ununtrium · (U) uran · (V) wanad · (Ca) wapń · (C) węgiel · (H) wodór · (W) wolfram · (Au) złoto · (Fe) żelazo

---

Pierwiastki niezsyntezowane: (Uus) ununseptium · (Uue) ununennium · (Ubn) unbinilium · (Ubu) unbiunium · (Ubb) unbibium · (Ubt) unbitrium · (Ubq) unbiquadium · (Ubp) unbipentium · (Ubh) unbihexium (Ubs) unbiseptium